زير پاهاي تيمور پراز تکّه پاره هاي عکس ، پيشاني ميرزا ، چشمهاي دکتر حشمت ، عينکهاي پاره شده ، قد بلند وتکه تکه شده مير آقا ومستطيلي روي ديوار ، بدون قاب عکس جنگلي ها ، غمبارتر از تمام ديوار هايي بود که من تا آن روز ديده بودم و هنوز هم مي بينم ... »

« همان شب من و ماهرخ نشستيم تکه هاي عکس را کنار هم گذاشتيم جور درنمي آمد . نمي دانستيم که جليقه پاره شده با آن همه قطار فشنگ مال ميرزا است يا دکتر حشمت . لبخندي که دندانهاي برهنه اي را دور مي زد مال ميرزا است يا مير آقا ... ومن تا سفيدي اذان بيدار ماندم وعکس هاي ريز ريز شده را جابجا کردم وگفتم ماهرخ يکي دوتا تکه پيدايَش نيست . مير آقا گونه نداشت ، پيشاني وعينک دکتر حشمت گم شده بود . کمي از موها و نصف صورت ميرزا را نتوانسته بودم پيدا کنم ... فردا عکس را با همان تکه هاي پيدا نشده قاب گرفتيم وزديم روي همان مستطيل لخت ديوار و26 سال ماهرخ آن عکس را نگاه کرد . »

گوئي باز هم بازنويسي ودوباره سازي قصّة پدر است که اين بار به صورت عکسهايي مختلف وپاره پاره شده به نوعي ديگر تکرار مي شود .

« بيژن » درکمتر از چهار سالگي است که « پدر » پرواز مي کند وبراي او « پدر » همان است که در عکس هاي آلبوم خلاصه شده است .

« ملحيه پرسيد : صورت پدر بزرگ يادته ؟

طاهر گفت : « نه پدربزرگ براي من همين عکسها است . » وسرانجام « طاهر آلبوم را بست اين بار آنقدر آرام که مليحه صداي بسته شدنش را نشنيد . »

در « سه شنبه خيس » که روز آزادي زندانيان سياسي سال 1357 را تصوير مي کند ، مي خوانيم : « فردا ي آن روز ، صورت خانم کمي دورتر از مليحه ، در صفحه اول روزنامه اي بود ودر روزنامه اي ديگر ، عکس بزرگي از درهاي زندان اوين چاپ شده بود که با صداي کنار رفتن سالهاي 1324 تا 1357 باز مي شد . »

مي بينيم « بيژن » سال مبدأ را 1324 مي گيرد که باز هم بازگشتي به سال تاريخي پرواز « پدر » است . دراين داستان « مليحه » ، دختري که هفت سال پيش ريحاني پدر مليحه ، پشت انبار سيب زميني زندان ، به تيرکي چوبي بسته وتيرباران شده بود ، البته بعد شيلنگ آب روي تيرک گرفته وآن را شسته بودند ، البته باران نگذاشته بود که خون روي علف هاي کنار تيرک پينه ببندد » درروز آزادي جمعي زندانيان سياسي به زندان اوين مي رود که پدرش را از ميان زندانياني که آزاد مي شوند باز جويد و مي بيند « اين طرف در بزرگ اوين که مثل زخمي کهنه ، زخمي خشک ، زخمي که خونريزي اش بند آمده باشد باز بود ، سياوش روي غرور پير شده پاهايش ايستاده ، همان شال سفيد و بلندي را به گردن داشت که سالها پيش ، شب دستگير شدن آن را از جارختي چوبي وکنار پيراهن مليحه برداشته بود . درتمام آن سالها هر بار مليحه فرصت پيدا مي کرد ، پيراهن را برمي داشت به آن نفتالين مي زد ودوباره آويزانش مي کرد ، درست روي همان گيره جارختي وکنار همان شال بلند که حالا سياوش در سفيدي آن به او نزديک مي شد آهسته گفت : سلام پدر . مي دانست براي دست زدن به صورت پدرش بايد از فاصله دور از بين واقعيت تا رويا بگذرد .»

« بيژن » با گذر از « رويا » آرزو مي کند که اي کاش پدر زنده بود و مي توانست « روي غرور پير شده پاهايش » مي ايستاد وبا گشوده شدن بند ، به خانه باز مي گرديد ومي توانست او را ببيند تا ديدارش تنها درخيره شدن به « عکس » خلاصه نشود . وحال که درواقعيت چنين چيزي امکان ندارد آن را در قصه مي جويد .

« مليحه » درميان زندانيان رها شده پدر را نمي يابد و « از مردم مي پرسد : بقيه کو ؟ » بقيه اش در کار نيست . او باز هم به رويايش پناه مي برد تا وقتي که از اوين باز مي گردد واز ميني بوس پياده مي شود « ... همان طور که مردم پياده رو نتوانستند بفهمند که مردي بي آنکه وجود داشته باشد ، بازو به بازوي زني ، از کنارشان مي گذرد » با پدر در رويا رها شده همپاي خود گفتگو مي کند « خسته شدين پدر » ... « خيلي مونده » و با او نه ، که با روياي او به خانه باز مي گردد .

« مليحه شال گردن پدرش را گرفت وآن را کنار پيراهن خودش آويزان کرد . حالا روي جارختي چوبي آستيني از او به شانه سياوش چسبيده بود . حالا بوي انبار سيب زميني اوين ونفتالين يک پيراهن زنانه ، قاطي هم شده بود .مليحه گفت : شما کمي دراز بکشين ، من هم سماور را روشن مي کنم ، بعد مي نشينم حرف مي زنيم . »

همان طوري که رويا نزديک و« دور » مي شود .... « همين که پدربزرگ در را باز کرد مليحه احساس کرد که صداي آژير تمام شده و دردنيا چيزي به نام لبخند وجود ندارد : سلام .

پدر بزرگ با لبخند گفت : سلام و زهرمار ، از صبح تا حالا منتظرت بودم .

« مليحه به طرف آينه رفت و موهايش را با حوله خشک کرد . آن را شانه کرد وخودش را هفت سال جوانتر به سينة پيرمرد چسباند » وگفت : « همه رو آزاد کردن پدربزرگ ، همه رو. » پدر بزرگ مي گويد : « مي دونم يه ساعت پيش BBC گفت . » مليحه مي گويد : « ولي من خودشو نو ديدم ، ديدمشون » ... « کجا ؟ » ، « دَم دراوين ... چه اشتباهي ... اين همه سال سياه پوشيدم . » وپدر بزرگ مي گويد : « خودتو گول نزن  مليحه ... به اين صندلي دست بزن بزن ، دستتو بکش روش ، بالا ، کسي روش ننشسته ؟ نه ... روي اون تختخواب رونگاه کن .... کسي روش خوابيده ؟ .... هيچ کس نيست مليحه .... همه مردن .... مادرت ..... سياوش . » مليحه گفت : « فرق مي کنه ، مادر رو ما خودمون دفن کرديم ، مگه نه ؟ ديديم که شستنش ، مگه نه ؟ اما اون سال کسي سياوش رو به ما نشون داد ؟ زنده ش رو ؟ مرده رو ؟ توي اين سالها کسي قبري ، چيزي ، سنگ قبري .... هيچ چي به ما نشون داد... »

اين نيز « روياهاي بيژن است که از گنبد سال 1324 به اوين سال 1357 سفر مي کند و « مليحه » به نوعي ديگر اين قصّه را مکرّر مي کند ودرپاسخ پدربزرگ که مي گويد : « واقعيت اينه که اون مرده » جواب اينه که من امروز آنجا بودم . » پدربزرگ مي گويد : « که چي ؟ ... « نمي دونم فقط با همين چشمهام ديدم که مردم بچه هاشونو شوهراشونو بغل کردن ورفته ن ... بعد من دستها مو باز کردم ... دنبال يه کسي بودم يه چيزي ... ديدم يه چتر توي دستمه ، اونو بغلش کردم ، يه رويارو که آبي بود اون خيلي آبي بود با خودم بردمش خونه ، ما با هم حرف زديم . » پس تو حالا يه چتر داري که هم واقعيت توست ، هم روياس

نه ... يه ساعت پيش از خونه مي اومدم ، بيرون به طوري بارون مي باريد چتر وارونه شده بود من هم ولش کردم ... واسه اين که اون واقعاً يه چتر بود مي فهمين پدربزرگ ، دوباره شده بود يه چتر .

آنها درتهراني که سه شنبه فراموش شده اي داشت از خيابانهايي گذشتند که به خاطر اعتصابها ، گاهي برق داشت ، گاهي تاريک بود ، گاهي هم به اندازة تير يک چراغ برق ، روشن ، اين بود که مليحه وپدربزرگ نتواستند نعش چتر را زير هيچ کدام از درختان کوچه پيدا کنند . حالا چتر هم يک سياووش شده بود . »

مجموعه داستان بيژن نجدي از « سپرده به زمين » شروع مي شود و در انتها به « سه شنبه خيس » مي رسد ودرجاي جاي آن خاطره پدر – که سياووشي » ديگر است – در چتر « بي جان » - که نام سياووش  را « مکرّر » مي کند – ادامه مي يابد.

پي نوشت :

1-     خاطرات يک نسل پاک باخته ، نجف دريا بندري ، به نقل از قيام افسران خراسان ، ابوالحسن تفرشيان ، صص 185-184